Familieopstellingen en systemisch werk
Wat als een patroon niet alleen bij jou begint?
Je wordt niet alleen gevormd door wat je zelf meemaakt. Ook je familie, relaties, cultuur en de andere systemen waar je deel van uitmaakt, kunnen invloed hebben op hoe je reageert, verantwoordelijkheid draagt en je plek inneemt.
Een familieopstelling maakt zichtbaar welke verbindingen, rollen en verantwoordelijkheden invloed kunnen hebben op de situatie waar je nu tegenaan loopt. Zo kan duidelijk worden waarom iets zich blijft herhalen en waar ruimte ontstaat om het anders te doen.
Lichaam • Verhaal • Systeem
Je staat nooit helemaal op jezelf
Vanaf je geboorte maak je deel uit van een gezin en een familie. Later komen daar school, vriendschappen, relaties, werk en andere groepen bij.
Ook je culturele achtergrond, migratiegeschiedenis en de werelden waarin je bent opgegroeid kunnen invloed hebben op hoe je hebt geleerd je te verbinden, verantwoordelijkheid te dragen en je plek in te nemen.
Binnen ieder systeem ontstaan rollen, verwachtingen en manieren van omgaan met elkaar. Een deel daarvan is duidelijk zichtbaar. Een ander deel draag je mee zonder dat je daar steeds bij stilstaat.
Je kunt dit bijvoorbeeld merken doordat je:
• verantwoordelijkheid draagt die eigenlijk niet bij jouw plek hoort;
• gewend bent geraakt om te zorgen, je aan te passen of sterk te zijn;
• moeite hebt met ontvangen, grenzen stellen of ruimte innemen;
• in relaties of op je werk steeds een vergelijkbare positie inneemt;
• trouw blijft aan wat binnen jouw familie gebruikelijk was, terwijl je zelf iets anders wilt.
Niet ieder probleem begint in je familie. Maar wanneer iets zich blijft herhalen, kan het waardevol zijn om breder te kijken naar het systeem waarvan je deel uitmaakt.
Een familieopstelling maakt verhoudingen zichtbaar
Een familieopstelling is een werkvorm binnen systemisch werk. Het kan zichtbaar maken wat in een gesprek soms moeilijk onder woorden te brengen is.
Je begint met een vraag of situatie die op dit moment in je leven speelt. Dat kan over familie gaan, maar ook over een relatie, werk, grenzen, verlies, verantwoordelijkheid of een patroon dat steeds terugkomt.
Belangrijke personen, gebeurtenissen of onderdelen van jouw vraag krijgen een plek in de ruimte. In een groep kunnen andere deelnemers als representant staan voor iemand of iets uit jouw vraag. Tijdens een individuele opstelling werken we bijvoorbeeld met vloerankers of voorwerpen.
Door te kijken naar posities, afstand, richting en onderlinge verhoudingen kan een ander beeld van de situatie ontstaan.
Je hoeft hiervoor niet je volledige familiegeschiedenis te kennen. Wat tijdens een opstelling zichtbaar wordt, gebruiken we als informatie — niet als bewijs, diagnose of absolute waarheid.
Drie principes binnen systemisch werk
Erbij horen
Binnen een gezin, familie of ander systeem heeft iedereen een plek. Wanneer iemand of iets wordt buitengesloten, vergeten of verzwegen, kan dat invloed hebben op de onderlinge verhoudingen.
Ordening
Iedereen neemt binnen een systeem een bepaalde positie in. Wanneer je bijvoorbeeld verantwoordelijkheden bent gaan dragen die bij een ouder of ander familielid hoorden, kan dat later nog merkbaar zijn in je relaties, gedrag en keuzes.
Geven en ontvangen
In relaties speelt de verhouding tussen geven en ontvangen een belangrijke rol. Wanneer je vooral geeft, moeilijk kunt ontvangen of structureel meer draagt dan bij jou hoort, kan dat invloed hebben op verbinding en grenzen.
Deze principes zijn geen vaste regels waarmee we jouw leven verklaren. Ze geven richting aan het onderzoek naar wat in jouw situatie relevant is.
Wanneer kan systemisch werk iets voor je zijn?
Systemisch werk kan passend zijn wanneer je merkt dat:
• dezelfde problemen in relaties blijven terugkomen;
• je je snel verantwoordelijk voelt voor anderen;
• grenzen stellen bij jou schuldgevoel oproept;
• je moeite hebt om je eigen plek in te nemen;
• bepaalde patronen binnen meerdere generaties lijken terug te komen;
• verlies of verandering meer in je losmaakt dan je kunt verklaren;
• je met je hoofd begrijpt wat er gebeurt, maar toch hetzelfde blijft doen;
• je op je werk steeds in vergelijkbare rollen of conflicten terechtkomt.
Je vraag hoeft niet alleen over familie te gaan. Ook verlies, werk, identiteit, relaties, ouderschap, culturele achtergrond en belangrijke levenskeuzes kunnen systemisch worden onderzocht.
Hoe kun je deelnemen aan een opstelling?
Als vraaginbrenger
Je brengt een vraag, situatie of patroon in dat op dit moment in je leven speelt. Samen maken we helder wat je wilt onderzoeken. Je hoeft niet te weten waar het vandaan komt en je hoeft ook niet je hele familiegeschiedenis te vertellen.
Als representant
Je neemt deel aan de opstelling van iemand anders en vertegenwoordigt tijdelijk een persoon of onderdeel uit diens vraag. Je hoeft niets te spelen of te bedenken. Je deelt wat je op jouw plek waarneemt, binnen de grenzen die vooraf zijn afgesproken.
Als representant kun je ervaren hoe een opstelling werkt, zonder zelf een vraag in te brengen.
Individueel
Werk je liever één-op-één? Dan onderzoeken we jouw vraag met bijvoorbeeld vloerankers, voorwerpen of andere vormen van representatie. Zo kun je in een besloten setting systemisch werken aan wat er in jouw leven speelt.
Systemisch werk binnen SterkDoorLeven™
Een familieopstelling staat binnen SterkDoorLeven™ niet op zichzelf. In mijn manier van werken verbind ik wat zichtbaar wordt in het systeem met wat je in je lichaam ervaart en het verhaal dat je over jezelf, anderen of het leven hebt gevormd.
We onderzoeken bijvoorbeeld:
• welke rollen, verbindingen of verantwoordelijkheden zichtbaar worden;
• wat je ondertussen in je lichaam opmerkt;
• welke overtuigingen of conclusies je bent gaan meenemen;
• hoe dit doorwerkt in je relaties, gedrag en keuzes.
De opstelling is niet het eindpunt. Wat zichtbaar wordt, krijgt betekenis wanneer je het kunt vertalen naar je dagelijks leven. Zo blijft het niet alleen bij begrijpen, maar ontstaat er ruimte om anders te reageren en andere keuzes te maken.
Wat wil jij zichtbaar maken?
Je hoeft je familiegeschiedenis niet volledig te kennen en je hoeft vooraf ook niet te weten welke werkvorm bij je past. Begin bij de vraag, situatie of het patroon waar je nu tegenaan loopt. Tijdens een kennismaking bespreken we wat er speelt, of systemisch werk daarbij past en of je dit liever in een groep of individueel onderzoekt.
Van overleven naar richting.